Ăn nhiều thực phẩm giàu calci, sao cơ thể vẫn thiếu hụt?

Tỷ lệ hấp thụ calci tại châu Á thấp hơn nhiều so với các nước phương Tây do thói quen ăn uống ít sữa

Vật cản trong bữa ăn hàng ngày

Kết quả trên đến từ nghiên cứu do Viện Khoa học Sự sống Quốc tế (ILSI) Mỹ & Canada phối hợp cùng tập đoàn Balchem thực hiện. Đây là lần đầu tiên các nhà khoa học phát triển một thuật toán đo lường mức độ hấp thu sinh học của calci trên quy mô dữ liệu thực phẩm toàn cầu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).

Nghiên cứu cho thấy khoảng cách lớn giữa lượng calci chúng ta "ăn vào" và lượng calci thực tế cơ thể có thể "sử dụng".

Lâu nay, để đánh giá cơ thể có đủ calci hay không, chúng ta thường chỉ dựa trên tổng lượng calci nạp vào thông qua chế độ ăn. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo cách tính này chưa chính xác vì bỏ qua các "chất kháng dinh dưỡng" (anti-nutrients) làm cản trở hấp thu khoáng chất.

Trong đó, 2 chất cản trở lớn nhất là phytate và oxalate. Đây là những hợp chất tự nhiên rất phổ biến trong các loại thực phẩm nguồn gốc thực vật. Khi đi vào hệ tiêu hóa, các phân tử này sẽ liên kết với các ion calci tự do (hoặc muối calci vô cơ từ viên uống bổ sung), tạo thành các phức hợp không hòa tan.

Hệ tiêu hóa không thể phân tách các phức hợp này, khiến chúng bị đào thải ra ngoài, thay vì được hấp thu vào cơ thể.

Theo thuật toán được áp dụng, oxalate có khả năng ức chế hấp thu calci mạnh hơn so với phytate. Một nghiên cứu trước đó chỉ ra rằng, chỉ một lượng nhỏ oxalate cũng có thể làm giảm hấp thu calci tới 10%.

Sự khác biệt lớn giữa các nhóm thực phẩm

Nghiên cứu chỉ ra rằng ở mọi nhóm thực phẩm được phân tích, lượng calci thực tế hấp thu được (tức calci khả dụng sinh học) đều thấp hơn tổng lượng calci thô ban đầu.

- Sữa và các sản phẩm từ sữa: Đây vẫn là nguồn cung cấp calci tối ưu nhất. Trung bình một khẩu phần sữa chứa 229mg calci tổng số, và cơ thể có thể hấp thu được 78mg. Sở dĩ sữa dễ hấp thu là do thành phần dinh dưỡng hoàn toàn không chứa các chất ức chế như phytate hay oxalate.

- Các loại đậu: Cung cấp khoảng 34mg calci dễ hấp thu trong tổng số 99mg calci trong mỗi khẩu phần.

- Rau, củ, quả và ngũ cốc: Mặc dù một số loại thực vật có tỷ lệ hấp thu calci thành phần khá cao, nhưng đóng góp thực tế của chúng vào tổng lượng calci cơ thể sử dụng lại rất thấp. Nguyên nhân là do nồng độ calci tự nhiên trong các loại thực phẩm này vốn đã ở mức thấp.

Người châu Á chịu thiệt thòi lớn do chế độ ăn ít sữa

Do thói quen ăn uống khác biệt, mức độ hấp thu calci giữa các khu vực trên thế giới có sự chênh lệch rõ rệt. Báo cáo cho thấy khu vực châu Phi và châu Á (bao gồm Đông Nam Á) là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Cụ thể, tỷ lệ calci cơ thể thực tế hấp thu được từ nguồn thực phẩm tại châu Á chỉ đạt 23%, và tại châu Phi là 19%. Thậm chí, một số quốc gia Đông Nam Á có nguồn cung thực phẩm đạt chuẩn khuyến nghị về tổng lượng calci, nhưng khi tính đến tỷ lệ hấp thu thực tế lại bị rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng.

Ngược lại, ở các nước Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, nhờ chế độ ăn giàu sữa và các sản phẩm từ sữa, tỷ lệ hấp thu calci trung bình lần lượt đạt mức 49% và 47%.  

Từ phát hiện này, các cơ quan chức năng có thể điều chỉnh khuyến nghị dinh dưỡng quốc gia, đẩy mạnh chương trình bổ sung dinh dưỡng và làm giàu vi chất vào thực phẩm.

Bên cạnh việc cân đối lại chế độ ăn, các nhà khoa học cũng gợi ý giải pháp công nghệ sinh học như sử dụng khoáng chất chelate.

Chelate là công nghệ liên kết các ion khoáng chất (như calci hoặc sắt) với các phân tử hữu cơ, cụ thể là các acid amin. Cấu trúc bao bọc kiên cố này đóng vai trò như một "lớp giáp" bảo vệ ion calci khỏi sự tấn công và liên kết của phytate hay oxalate trong ruột. Nhờ đó, calci dễ dàng đi qua thành ruột và được hấp thu một cách trọn vẹn.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công nhận sắt chelate (ferrous bisglycinate) có khả năng hấp thu vượt trội so với các loại muối sắt vô cơ thông thường khi có mặt phytate trong chế độ ăn. Calci chelate cũng được ghi nhận có khả năng hấp thu cao gấp 1,5 - 2 lần so với các dạng calci thông thường, đồng thời giúp giảm các kích ứng ở đường tiêu hóa và dễ hòa tan hơn.

Nâng cao nhận thức về chất kháng dinh dưỡng và lựa chọn đúng nguồn thực phẩm cũng như dạng bổ sung calci phù hợp sẽ là "chìa khóa" bảo vệ sức khỏe xương khớp của cộng đồng.

 

Dấu hiệu cảnh báo thiếu calci từ sớm

Podcast: Có nên bổ sung magne và calci cùng lúc?

Podcast: Cần lưu ý gì khi bổ sung calci trong độ tuổi trung niên?

Những điều người lớn tuổi cần biết về calci và vitamin D