Rối loạn cảm xúc sau đột quỵ sẽ diễn ra thế nào?

Rối loạn cảm xúc là một trong nhiều biến chứng sau đột quỵ

Vì sao đột quỵ làm thay đổi cảm xúc?

Sau đột quỵ, não bộ không chỉ bị tổn thương ở các vùng điều khiển vận động hay ngôn ngữ mà còn ở những khu vực liên quan đến cảm xúc và hành vi. Sự thay đổi sinh học này, kết hợp với cú sốc tâm lý khi phải đối diện với suy giảm chức năng cơ thể, khiến người bệnh dễ rơi vào trạng thái bất ổn tinh thần.

Nhiều người cảm thấy như mình “đánh mất” cuộc sống trước đây. Những việc từng làm một cách tự nhiên như đi lại, giao tiếp, tự chăm sóc bản thân nay trở nên khó khăn. Cảm giác phụ thuộc vào người khác có thể làm nảy sinh mặc cảm, tự ti và cảm giác vô dụng. Chính sự đan xen giữa tổn thương não và áp lực tâm lý tạo nên rối loạn cảm xúc sau đột quỵ.

Trầm cảm: Rối loạn phổ biến nhất

Trầm cảm là tình trạng thường gặp nhất sau đột quỵ. Thống kê cho thấy khoảng 30–50% người bệnh có biểu hiện trầm cảm trong năm đầu tiên. Một số nghiên cứu đã ghi nhận nếu không được điều trị, trầm cảm có thể kéo dài trên 2 năm.

Biểu hiện trầm cảm sau đột quỵ bao gồm buồn bã kéo dài, mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích, rối loạn giấc ngủ, thay đổi cảm giác ngon miệng, mệt mỏi, giảm giao tiếp xã hội, thậm chí xuất hiện ý nghĩ tự tử. Ở một số trường hợp, trầm cảm diễn ra âm thầm nên gia đình khó nhận ra.

Hệ lụy của trầm cảm không chỉ nằm ở tâm trạng. Người bệnh có thể từ chối uống thuốc, bỏ tập vật lý trị liệu hoặc không hợp tác điều trị, làm chậm quá trình phục hồi chức năng.

Lo âu và cảm giác thiếu an toàn

Bên cạnh trầm cảm, nhiều người trải qua cảm giác lo lắng hoặc sợ hãi quá mức. Họ có thể hoảng hốt khi phải leo cầu thang, vào nhà vệ sinh hay ra ngoài một mình. Các triệu chứng cơ thể như tim đập nhanh, đổ mồ hôi, run tay, khó thở, buồn nôn có thể xuất hiện khi lo âu tăng cao.

Cảm giác thiếu an toàn kéo dài khiến người bệnh thu mình, né tránh hoạt động xã hội, từ đó càng làm gia tăng cô lập và buồn bã.

Mất kiểm soát cảm xúc và thay đổi hành vi

Một số bệnh nhân xuất hiện tình trạng gọi là ảnh hưởng giả hành tủy, hay còn gọi là rối loạn cảm xúc không kiểm soát. Họ có thể bật khóc hoặc cười không phù hợp với hoàn cảnh, khó kiểm soát phản ứng của mình. Tình trạng này dễ bị nhầm lẫn với trầm cảm nhưng thực chất là một rối loạn riêng biệt do tổn thương các đường dẫn truyền thần kinh.

Ngoài ra, người bệnh có thể trở nên cáu gắt, nóng nảy, thờ ơ hoặc bốc đồng. Tổn thương ở vùng não kiểm soát hành vi khiến một số người hành động thiếu suy nghĩ, dễ nổi giận hoặc có phản ứng mạnh mẽ hơn trước đây. Gia đình thường mô tả tình trạng này là “đổi tính đổi nết”.

Tác động đến quá trình phục hồi

Rối loạn cảm xúc không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn cản trở phục hồi thể chất. Người bệnh thiếu động lực tập luyện, giảm hợp tác điều trị và mất niềm tin vào khả năng cải thiện của bản thân. Trong khi đó, phục hồi sau đột quỵ là quá trình dài, đòi hỏi sự kiên trì.

Ngược lại, khi tâm trạng được cải thiện, khả năng vận động, giao tiếp và tái hòa nhập cộng đồng cũng tiến triển tích cực hơn. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe tinh thần cần được xem là một phần không thể tách rời trong điều trị đột quỵ.

Có thể làm gì để hỗ trợ người bệnh?

Điều trị rối loạn cảm xúc sau đột quỵ có thể bao gồm tư vấn tâm lý, liệu pháp trò chuyện và sử dụng thuốc chống trầm cảm khi cần thiết. Việc can thiệp sớm giúp rút ngắn thời gian triệu chứng và cải thiện tiên lượng.

Sự đồng hành của gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thay vì chăm sóc quá mức khiến người bệnh cảm thấy phụ thuộc, cần khuyến khích họ tự thực hiện các hoạt động phù hợp với khả năng như ăn uống, thay quần áo, vệ sinh cá nhân. Tăng cường tính tự lập giúp khôi phục cảm giác làm chủ cuộc sống.

Tập luyện thể dục theo hướng dẫn của bác sĩ cũng mang lại lợi ích kép: cải thiện chức năng vận động và kích thích cơ thể tiết endorphin, hỗ trợ nâng cao tâm trạng. Đồng thời, nên hạn chế rượu bia, thuốc lá và kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu để phòng ngừa tái phát.

Tham gia các nhóm hỗ trợ người từng bị đột quỵ cũng là một cách hiệu quả để giảm cảm giác cô đơn. Khi được chia sẻ kinh nghiệm và lắng nghe câu chuyện tương tự, người bệnh dễ tìm lại hy vọng và động lực.

Nhìn chung, đột quỵ là biến cố lớn làm đảo lộn cả thể chất lẫn tinh thần. Những rối loạn cảm xúc sau đột quỵ là phản ứng thường gặp, không phải dấu hiệu của yếu đuối. Nhận diện sớm, điều trị kịp thời và đồng hành kiên nhẫn sẽ giúp người bệnh từng bước vượt qua khủng hoảng, phục hồi chức năng và tái hòa nhập cuộc sống.

 

Chế độ ăn giúp giảm nguy cơ đột quỵ

Podcast: Giác hơi vô tội vạ, coi chừng đột quỵ

Tại sao trời càng lạnh càng dễ bị đau tim, đột quỵ?

Podcats: Uống ít nước tăng nguy cơ đột quỵ khi trời lạnh?