Động vật không xương sống: Nguồn dinh dưỡng quý giá bị bỏ quên

Thủy hải sản cung cấp hàm lượng vi chất dinh dưỡng thiết yếu dồi dào

Nguồn dinh dưỡng chưa được quan tâm đúng mực

Hiện nay, các cơ quan quản lý ngư nghiệp và trang trại nuôi trồng thủy sản thường báo cáo sản lượng thu hoạch. Theo cách tính này, các loại động vật không xương sống như hàu, trai, tôm, cua và mực chỉ đóng góp một phần nhỏ trong tổng sản lượng hải sản khai thác.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới do Tiến sĩ Jessica Zamborain-Mason tại Đại học Khoa học và Công nghệ King Abdullah (Saudi Arabia) dẫn đầu, đã chỉ ra rằng nhóm động vật này chứa hàm lượng vi chất vượt xa tỷ lệ trọng lượng của chúng.

Nghiên cứu đã tổng hợp dữ liệu đánh bắt toàn cầu, sản lượng nuôi trồng và chỉ số của 30 dưỡng chất trong năm 2019. Kết quả phân tích cho thấy động vật không xương sống chỉ chiếm khoảng 15% tổng sản lượng hải sản đánh bắt từ biển. Mặc dù vậy, có tới 11 trên 30 vi chất dinh dưỡng ở nhóm này có tỷ lệ đóng góp cao vượt trội:

- Cung cấp hơn 30% tổng lượng vitamin C và mangan trong sản lượng đánh bắt.

- Chiếm hơn 25% lượng folate, selen và natri.

- Chiếm hơn 16% đối với 6 dưỡng chất khác gồm sắt, magne, phospho, chromium (hay crom), vitamin E và B12.

Đối với thủy sản, dù động vật không xương sống chỉ chiếm 5,8% trọng lượng, nhưng đóng góp tới khoảng 8,7% lượng iod.

Dù vậy, các dưỡng chất quan trọng khác như protein, kali, vitamin A, D và B6 vẫn chủ yếu đến từ các loài cá.

Sự chênh lệch này còn rõ rệt hơn ở các đơn vị nuôi trồng thủy hải sản. Động vật không xương sống chiếm khoảng 1/3 sản lượng nuôi trồng theo trọng lượng, nhưng cung cấp hơn 70% lượng đồng và kẽm.

Chỉ tính riêng ngành nuôi động vật không xương sống biển đã tạo ra lượng vitamin B12 đủ đáp ứng nhu cầu hàng năm cho hơn 4 tỷ người vào năm 2019.

Khi quy đổi sang nhu cầu dinh dưỡng hàng năm của cơ thể, lượng selen và vitamin B12 tích tụ trong động vật không xương sống thu hoạch đủ đáp ứng cho hơn 5 tỷ người mỗi năm. Nguồn cung đồng, acid béo omega-3, iod và kẽm vượt mức đáp ứng cho 1 tỷ người, trong khi sắt, mangan, magne và riboflavin vượt mốc 100 triệu người.

Trong bối cảnh phần lớn dân số thế giới đang thiếu hụt ít nhất một vi chất dinh dưỡng thiết yếu, phát hiện này mang lại góc nhìn quan trọng cho an ninh lương thực và sức khỏe cộng đồng.

Sự khác biệt theo loài, môi trường sống và cách chế biến

Mỗi nhóm động vật không xương sống mang lại giá trị dinh dưỡng riêng biệt:

- Nhóm thân mềm hai mảnh vỏ (hàu, trai, sò, nghêu) chứa hàm lượng sắt, iod, kẽm và vitamin B12 cao nhất.

- Cầu gai (nhím biển) và hải sâm dẫn đầu về hàm lượng selen, magne, mangan và natri.

Môi trường sống cũng ảnh hưởng trực tiếp đến thành phần dinh dưỡng. Các loài sống ở vùng nước lạnh hoặc vùng nước sâu chứa lượng acid béo omega-3 (DHA và EPA) cao hơn. Các loài ở vùng nước sâu cũng giàu sắt, iod và selen hơn.

Ngoài ra, hình thức chế biến quyết định đáng kể lượng dưỡng chất nạp vào. Ăn nguyên con hoặc dùng dạng sấy khô mang lại lượng sắt, calci, kẽm, natri, kali, phospho và magne cao hơn so với chỉ tiêu thụ phần cơ thô.

Bảo vệ môi trường biển: Không đồng nghĩa với việc khai thác cạn kiệt

Mặc dù động vật không xương sống mang lại giá trị dinh dưỡng vượt trội, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây không phải là lời kêu gọi gia tăng đánh bắt tự nhiên.

Hiện nay, phần lớn các nhóm động vật không xương sống bị khai thác mạnh vẫn chưa được đánh giá đầy đủ về mức độ bền vững sinh thái.

"Hiện nay trên toàn thế giới đang thiếu dữ liệu đánh giá về tính bền vững của nhiều loài động vật không xương sống dưới nước", Tiến sĩ Zamborain-Mason cảnh báo. Nhận thức đúng giá trị của chúng là cơ sở để cộng đồng tăng cường bảo vệ, quản lý nguồn lợi hải sản và phát triển nuôi trồng bền vững, nhằm đảm bảo an ninh dinh dưỡng lâu dài cho tương lai.

 

Lợi ích sức khỏe từ rong biển

Những điều cần biết trước khi sử dụng dầu gan cá tuyết

Vì sao phụ nữ cần ưu tiên bổ sung iod?

Podcast: Khi ăn sứa biển cần lưu gì để tránh ngộ độc?