Vì sao người bệnh đang hoá trị lại chán ăn?

Hoá trị là phương pháp điều trị ung thư di căn, khi khối u đã di chuyển tới các bộ phận khác của cơ thể cách xa vị trí ban đầu

Vị giác bị “xáo trộn” như thế nào?

Ở trạng thái bình thường, vị giác được đảm nhiệm bởi hàng nghìn nụ vị giác trên lưỡi. Những cấu trúc nhỏ này liên tục tái tạo và gửi tín hiệu về não để giúp con người nhận biết vị ngọt, mặn, chua, đắng hay umami (vị ngọt thịt). Tuy nhiên, hóa trị lại nhắm vào các tế bào tăng sinh nhanh, bao gồm cả tế bào của nụ vị giác.

Khi các tế bào này bị tổn thương, quá trình tái tạo bị gián đoạn, dẫn đến rối loạn cảm nhận vị. Người bệnh có thể gặp nhiều dạng khác nhau như giảm vị giác, mất vị giác hoặc cảm nhận sai lệch mùi vị. Một số trường hợp còn xuất hiện “ảo vị giác”, tức là cảm thấy vị đắng hoặc kim loại ngay cả khi không ăn uống.

Không chỉ vị giác, khứu giác cũng có thể bị ảnh hưởng. Khi mùi hương bị biến dạng, trải nghiệm ăn uống trở nên kém hấp dẫn hơn, khiến việc duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ trở nên khó khăn.

Vì sao hóa trị gây ra tình trạng này?

Cơ chế chính nằm ở tác động của thuốc hóa trị lên các tế bào tăng trưởng nhanh. Các tế bào gốc của nụ vị giác đặc biệt nhạy cảm với những thuốc này, khiến khả năng tái tạo bị suy giảm. Ngoài ra, một số nhóm thuốc như các hợp chất chứa platin hay taxane còn có độc tính thần kinh, làm gián đoạn đường truyền tín hiệu vị giác lên não.

Bên cạnh đó, tình trạng viêm trong cơ thể do ung thư và điều trị cũng đóng vai trò quan trọng. Các chất trung gian gây viêm có thể thúc đẩy quá trình chết tế bào vị giác và làm suy yếu khả năng cảm nhận vị.

Những thay đổi trong khoang miệng cũng góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng này. Hóa trị có thể gây khô miệng, thay đổi thành phần nước bọt hoặc viêm niêm mạc, từ đó ảnh hưởng đến khả năng hòa tan và cảm nhận các chất tạo vị trong thức ăn.

Người bệnh thường trải qua những gì?

Không ít bệnh nhân mô tả thức ăn có vị như “giấy”, “bìa cứng” hoặc “hóa chất”. Một số người trở nên nhạy cảm quá mức với vị đắng hoặc vị kim loại, khiến họ tránh nhiều loại thực phẩm quen thuộc.

Những thay đổi này thường đi kèm với buồn nôn, chán ăn, thậm chí rối loạn tiêu hóa. Khi kéo dài, tình trạng ăn uống kém có thể dẫn đến sụt cân, suy dinh dưỡng và làm giảm khả năng chịu đựng các đợt hóa trị tiếp theo.

Phần lớn bệnh nhân sẽ dần hồi phục vị giác sau khi kết thúc điều trị. Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt khi kết hợp xạ trị có thể bị ảnh hưởng lâu dài.

Làm gì để cải thiện tình trạng chán ăn?

Hiện chưa có một phương pháp điều trị đặc hiệu nào cho rối loạn vị giác do hóa trị. Các biện pháp hiện nay chủ yếu tập trung vào giảm triệu chứng và hỗ trợ dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, tư vấn dinh dưỡng sớm đóng vai trò quan trọng. Việc điều chỉnh khẩu phần theo sở thích và khả năng dung nạp của từng người giúp duy trì năng lượng và cân nặng. Một số người bệnh có thể cải thiện cảm giác ăn uống bằng cách tăng cường gia vị, thay đổi cách chế biến hoặc lựa chọn thực phẩm có kết cấu dễ ăn hơn.

Ngoài ra, duy trì vệ sinh răng miệng tốt, uống đủ nước và chia nhỏ bữa ăn cũng là những chiến lược đơn giản nhưng hữu ích. Một số phương pháp như “huấn luyện vị giác” hoặc kích thích khứu giác đang được nghiên cứu và cho thấy tiềm năng, nhưng chưa có đủ bằng chứng mạnh để áp dụng rộng rãi.

Khoảng trống trong nghiên cứu

Một thách thức lớn hiện nay là việc đánh giá rối loạn vị giác chủ yếu dựa trên cảm nhận chủ quan của người bệnh. Điều này khiến việc đo lường mức độ ảnh hưởng và hiệu quả can thiệp trở nên khó khăn.

Các chuyên gia cho rằng cần có thêm những công cụ đánh giá chuẩn hóa và các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn để xác định phương pháp điều trị hiệu quả. Đồng thời, cần phân biệt rõ rối loạn vị giác thực sự với những thay đổi do khứu giác, khô miệng hay tổn thương niêm mạc gây ra.

 

Các tác dụng phụ cần biết của hóa trị ung thư phổi

Tác động của hóa trị và xạ trị với người bệnh ung thư phổi

3 cách cải thiện sức khỏe sau hóa trị, xạ trị ung thư

Đối phó với rụng tóc trong quá trình hóa trị ung thư