Ung thư vượt tim mạch trở thành bệnh gây tử vong hàng đầu thế giới

TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM chia sẻ về tầm soát ung thư - Ảnh: BVCC.

Đây là thông tin được TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM chia sẻ tại Hội nghị Khoa học Kỹ thuật Bệnh viện Ung bướu TP.HCM năm 2026 diễn ra ngày 15/5.

Theo số liệu được bác sĩ Tuấn dẫn chứng, mỗi ngày trên thế giới có hơn 26.000 người tử vong vì ung thư, trong khi bệnh tim mạch ghi nhận khoảng 25.840 ca tử vong mỗi ngày. Ngoài ra, 5 nhóm bệnh không lây nhiễm hiện gây ra khoảng 70% số ca tử vong toàn cầu, trong đó ung thư đứng đầu, tiếp theo mới đến bệnh tim mạch và các bệnh lý khác.

Theo bác sĩ Tuấn, tại Việt Nam, ung thư đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất của ngành y tế trong bối cảnh dân số già hóa nhanh và các bệnh không lây nhiễm ngày càng gia tăng.

Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và khoảng 120.000 ca tử vong do căn bệnh này. Bộ Y tế ước tính cả nước có hơn 400.000 người sống chung với bệnh ung thư trong vòng 5 năm gần đây.

Ung thư hiện là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ hai tại Việt Nam. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là tỷ lệ người bệnh đến bệnh viện ở giai đoạn muộn vẫn còn rất cao.

Một nghiên cứu từ năm 2016 cho thấy từ 50-80% bệnh nhân ung thư đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn 3 hoặc 4. Điều này khiến khả năng điều trị thành công thấp hơn đáng kể, đồng thời làm tăng nguy cơ tử vong.

Bên cạnh đó, xu hướng già hóa dân số cũng khiến gánh nặng ung thư ngày càng tăng. Việt Nam hiện có hơn 11% dân số trên 60 tuổi và đang bước vào giai đoạn dân số già. Trong các loại ung thư phổ biến, nam giới thường mắc ung thư gan, phổi, dạ dày; còn nữ phổ biến với ung thư vú, phổi và đại trực tràng.

Nghiên cứu mô hình Ningen Dock Nhật Bản

Nhiều quốc gia phát triển hiện tập trung vào ba giải pháp chính để giảm gánh nặng ung thư, gồm phòng ngừa, tầm soát phát hiện sớm và cải thiện hiệu quả điều trị. Trong đó, tầm soát và phát hiện sớm được xem là yếu tố quan trọng nhất vì giúp giảm số bệnh nhân đến viện ở giai đoạn muộn, từ đó giảm chi phí điều trị và giảm tỷ lệ tử vong.

Theo bác sĩ Tuấn, ngay từ năm 1954, khi phần lớn thế giới còn tập trung vào điều trị bệnh, Nhật Bản đã xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động cho người dân. Triết lý này xuất phát từ ngành đóng tàu, với quan điểm mỗi con tàu trước và sau khi ra khơi đều phải được bảo trì, kiểm tra định kỳ dù chưa hư hỏng, nên con người cũng cần khám sức khỏe định kỳ để phát hiện bệnh sớm ngay cả khi chưa có triệu chứng.

"Trong những năm qua, chúng tôi tham gia đoàn nghiên cứu tầm soát sức khỏe, tầm soát ung thư theo mô hình Ningen Dock Nhật Bản" - bác sĩ Tuấn cho biết.

Hiện nay Nhật Bản có hơn 1.700 cơ sở thực hiện mô hình này, thu hút khoảng 3,7 triệu người đến khám sức khỏe định kỳ mỗi năm.

Số liệu từ tháng 4/2016 đến tháng 3/2018 cho thấy, hiệu quả tầm soát ung thư tại Nhật Bản rất rõ rệt. Tỷ lệ phát hiện ung thư đại trực tràng đạt 13,7/1.000 người khám, ung thư vú là 13,3/1.000 người khám. Đây là những con số rất cao, cho thấy vai trò quan trọng của tầm soát. Nếu không thực hiện tầm soát, những ca bệnh này sẽ chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn, dẫn đến điều trị khó khăn và chi phí cao.

Trọng tâm hiện nay của ngành y tế Việt Nam là chuyển từ điều trị sang phòng bệnh và tầm soát phát hiện sớm. TP HCM và nhiều tỉnh thành cũng đang hướng tới việc lập hồ sơ sức khỏe, khám sức khỏe định kỳ hàng năm cho người dân để sàng lọc nhóm nguy cơ cao.

Bác sĩ Tuấn khẳng định, mọi người đều nên khám sức khỏe định kỳ mỗi năm, kể cả trẻ em. Tuy nhiên, việc tầm soát cần được phân tầng theo từng nhóm nguy cơ, độ tuổi và giới tính dựa trên khuyến cáo quốc tế.

Trong đó, nhóm nguy cơ cao gồm người hút thuốc lá nhiều, sống trong môi trường ô nhiễm hoặc có người thân mắc ung thư cần được theo dõi sát và khám thường xuyên hơn.

Theo bác sĩ Tuấn, các nghiên cứu cho thấy khoảng 2/3 bệnh ung thư xuất phát từ yếu tố môi trường và lối sống, đồng nghĩa phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa được. Chỉ khoảng 1/3 trường hợp liên quan đến đột biến gene.

Do đó, thay đổi lối sống được xem là biện pháp quan trọng hàng đầu để giảm nguy cơ mắc bệnh. Người dân được khuyến cáo không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên và ngủ nghỉ điều độ.

Ngoài ra, bác sĩ Tuấn cũng lưu ý người dân nên hạn chế sử dụng thực phẩm bảo quản lâu ngày hoặc lên men kéo dài như dưa muối, mắm vì có thể chứa các chất làm tăng nguy cơ ung thư nếu sử dụng trong thời gian dài. Song song với phòng ngừa, việc khám sức khỏe định kỳ và tầm soát sớm cần được mở rộng hơn nữa.

Tại hội nghị, các chuyên gia cũng đề cập vai trò của AI trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Bệnh viện Ung bướu TP HCM đang ứng dụng AI trong lập kế hoạch xạ trị, phát hiện đột biến gene HER2 và hỗ trợ đọc CT phổi phát hiện bướu sớm. Một bác sĩ xạ trị có thể mất 4 tiếng để lập kế hoạch điều trị cho một bệnh nhân, nhưng AI chỉ mất khoảng 2 phút và còn cho độ chính xác cao hơn.

 

Điểm mặt các thói quen làm tăng nguy cơ mắc ung thư

Vận động 10 phút mỗi ngày có thể kích hoạt cơ chế chống ung thư

5 dấu hiệu ung thư đại tràng phổ biến dễ bị bỏ qua

Y học chính xác - Nâng cao hiệu quả điều trị ung thư