Cây quen, thuốc quý: Cây nhàu

Cây nhàu là dược liệu quen thuộc tại một số tỉnh, thành Việt Nam

Nguồn gốc và phân bố

Cây nhàu có tên khoa học Morinda citrifolia L., còn được biết đến với các tên gọi khác như ngao, nhàu rừng, nhàu núi. Loài cây này thuộc họ cà phê (Rubiaceae), phân bố rộng rãi ở các vùng nhiệt đới châu Á.

Tại Việt Nam, nhàu thường mọc ở những khu vực ẩm thấp như ven sông, bờ suối, ao hồ hoặc dọc các kênh rạch. Cây xuất hiện khá phổ biến ở các tỉnh phía Nam như An Giang, TP.HCM, đồng thời cũng gặp ở một số địa phương miền Trung như Quảng Trị và TP. Huế.

Đặc điểm thực vật

Theo Trường Dược - Đại học Y Dược TP.HCM, cây nhàu là loại cây thân gỗ nhỏ, chiều cao trung bình khoảng 6-8m. Thân cây nhẵn và phân thành nhiều cành. Lá nhàu có màu xanh đậm, mọc đối nhau. Hoa màu trắng, các hoa dính với nhau ở phần đài, tràng hoa hình ống.

Quả nhàu khi chín có màu trắng hoặc vàng nhạt, bên trong chứa nhiều hạt và có thể ăn được.

Bộ phận dùng

Trong y học cổ truyền, nhiều bộ phận của cây nhàu được sử dụng làm dược liệu, bao gồm rễ, quả, lá và vỏ thân.

Thành phần hóa học

Theo GS. Đỗ Tất Lợi, trong sách Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (NXB Y học, 2004) và tài liệu Những cây thuốc và động vật làm thuốc do Viện Dược liệu biên soạn (NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2006), cây nhàu chứa nhiều hợp chất hóa học khác nhau phân bố ở từng bộ phận.

• Rễ: Rễ chứa glucosid morindin. Khi thủy phân, chất này tạo thành glucose, rhamnose (là một loại đường deoxy tự nhiên có khả năng chống lão hóa mạnh mẽ, kích thích sản sinh collagen) và morindon (là một hợp chất flavonoid tự nhiên, chống oxy hóa, kháng viêm mạnh, giúp bảo vệ gan, giảm căng thẳng và có tiềm năng điều trị bệnh ung thư). Ngoài ra, rễ còn có acid rubicloric và một số hợp chất thuộc nhóm anthraquinon.
• Hoa: Hoa chứa anthraquinon glycosid (là hợp chất hữu cơ polyphenol tự nhiên có tác dụng nhuận tràng, trị táo bón, kháng khuẩn, chống viêm) và flavonoid glycoside (là các hợp chất polyphenol tự nhiên hoạt động như chất chống oxy hóa mạnh, kháng nấm).
• Quả : Quả nhàu chứa tinh dầu với các thành phần như acid hexoic, acid octoic cùng một số hợp hợp chất hữu cơ có nguồn gốc từ alcol ethylic và methylic.
• Lõi gỗ: Lõi gỗ có chứa anthraquinon glycosid, physcion và morindon.

Tác dụng dược lý

Theo y học hiện đại

Theo thông tin từ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TP.HCM), nhiều nghiên cứu từ những năm 1990 đến nay cho thấy cây nhàu có nhiều hoạt tính sinh học đáng chú ý.

Kết quả nghiên cứu cho thấy quả nhàu có thể hỗ trợ điều trị trong các trường hợp béo phì, tăng huyết áp, đái tháo đường, suy nhược cơ thể và một số bệnh tim mạch. Nước ép từ quả nhàu được ghi nhận không có độc tính và có thể giúp cải thiện cơn đau ở một số bệnh mạn tính như viêm khớp.

Dược liệu này còn giúp tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ cơ thể chống nhiễm trùng và giảm đau. Ngoài ra, nhàu có tác dụng hạ huyết áp, lợi tiểu nhẹ, nhuận tràng và hỗ trợ an thần.

Quả nhàu chứa nhiều chất chống oxy hóa, giúp trung hòa các gốc tự do có hại, đồng thời hỗ trợ quá trình hấp thu vitamin và khoáng chất của cơ thể. Nước ép nhàu cũng có khả năng kích thích cơ thể sản sinh tế bào T, góp phần tăng cường hệ miễn dịch.

Bên cạnh đó, chiết xuất từ cây nhàu có tác dụng chống viêm đối với một số bệnh lý xương khớp như hội chứng ống cổ tay và viêm khớp mạn tính. Quả nhàu còn giúp giảm sưng trong trường hợp bỏng hoặc chấn thương.

Ngoài ra, hoạt chất trong quả nhàu được ghi nhận có khả năng ức chế sự phát triển của một số tế bào ác tính. Chiết xuất từ quả cũng có thể làm giảm tiết dịch tại niêm mạc dạ dày - tá tràng, qua đó hỗ trợ điều trị trào ngược acid và viêm dạ dày.

Theo y học cổ truyền

Theo thông tin từ Bệnh viện Y học cổ truyền (TP.HCM), nhiều bộ phận có thể dùng làm thuốc, trong đó phổ biến nhất là quả và rễ.

Quả nhàu có vị đắng, cay, tính ấm, quy kinh thận và đại tràng. Dược liệu này thường được dùng với tác dụng nhuận tràng, hỗ trợ tiêu hóa, hoạt huyết, điều hòa kinh nguyệt. Ngoài ra, quả nhàu còn được ghi nhận có tác dụng hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, chống viêm và giảm đau.

Rễ nhàu có vị chát, tính bình, thường được dùng trong các bài thuốc dân gian và y học cổ truyền để hỗ trợ hạ huyết áp, giảm đau nhức cơ xương khớp, đau lưng và mỏi gối. Rễ nhàu thường được sắc uống hoặc ngâm rượu dùng xoa bóp ngoài da.

Lưu ý khi sử dụng cây nhàu

• Không dùng cho người huyết áp thấp.
• Người đang sử dụng thuốc hạ huyết áp nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
• Cây nhàu có tác dụng thông kinh, hoạt huyết, vì vậy phụ nữ mang thai không nên sử dụng.
• Người bị viêm thận cần cẩn trọng khi dùng các bài thuốc hoặc nước ép từ quả nhàu.

Thông tin về dược liệu chỉ mang tính tham khảo; trong mọi trường hợp, cần tham vấn ý kiến chuyên môn y tế trước khi sử dụng.

 

Cây quen, thuốc quý: Cỏ roi ngựa

Cây quen, thuốc quý: Cà gai leo

Cây quen, thuốc quý: Bông mã đề

Cây quen, thuốc quý: Bồ bồ