Có một câu hỏi khá hay được đặt ra với các chuyên gia dinh dưỡng rằng, vì sao một người sẽ cảm thấy dễ bị say rượu/bia hơn qua mỗi năm dù lượng rượu/bia họ uống vẫn như vậy? Vì sao trước đó họ uống 3-4 ly bia cũng vẫn ổn nhưng hiện giờ họ lại rơi vào tình trạng lơ mơ, mệt mỏi, đau đầu và mất kiểm soát như vậy? Câu trả lời từ các chuyên gia là: Vì họ đã già đi rồi.

Đây là một thực tế khó phủ nhận khi cơ thể ngày càng trở nên khó dung nạp đồ uống có cồn hơn so với độ tuổi trước đó, theo Tiến sĩ J. Leigh Leasure - một nhà nghiên cứu về rượu tại Đại học Houston. TS. Leasure - ở độ tuổi 53 nhận định rằng, mỗi năm trôi qua, cơ thể chúng ta phân giải rượu chậm hơn, dẫn đến nồng độ cồn trong máu cao hơn, suy giảm khả năng điều khiển cơ thể nhiều hơn và chứng say rượu nặng hơn. Bác sĩ Leasure cho biết, sự thay đổi của cơ thể và các cơ quan lão hóa là những nguyên nhân chính, nhưng cũng có thể có những yếu tố khác nữa.

Ví dụ như mất cơ. Nghiên cứu cho thấy rằng bắt đầu từ tuổi 30, chúng ta mất tới 8% khối lượng cơ bắp mỗi thập kỷ và lượng mỡ trong cơ thể thường tăng lên theo tuổi tác. Theo TS. Mollie Monnig - một nhà nghiên cứu về rượu và lão hóa tại Đại học Brown, cơ bắp chứa nhiều nước hơn mỡ, vì vậy ít cơ bắp hơn đồng nghĩa với việc ít nước hơn trong cơ thể để pha loãng lượng rượu bạn uống, dẫn đến nồng độ cồn trong máu cao hơn.

Bác sĩ Monnig cho biết, lượng cồn trong máu càng cao có thể ảnh hưởng tiêu cực đến các cơ quan nội tạng, như não bộ. Nó có thể làm suy giảm khả năng nói, phán đoán, phản xạ và trí nhớ. Bác sĩ cũng nói thêm rằng, cồn có thể làm giảm khả năng phối hợp và giữ thăng bằng. Vì nồng độ cồn trong cơ thể càng cao, nên nó cũng làm tăng nguy cơ bị say rượu.

Phụ nữ thường dễ say hơn nam giới sau khi uống cùng một lượng rượu vì lý do này. Phụ nữ thường có khối lượng cơ bắp ít hơn nam giới, ngay cả khi có cùng chiều cao và cân nặng. Điều này tạo ra một dạng "tác động kép" đối với phụ nữ lớn tuổi, Tiến sĩ Leasure cho biết.

Suy giảm chức năng gan cũng là một nguyên nhân dẫn tới tình trạng này. Theo TS. Doug Matthews - một nhà thần kinh học hành vi nghiên cứu về rượu tại Đại học Wisconsin-Eau Claire, cho biết, các enzyme gan phân giải rượu trở nên kém hiệu quả hơn theo tuổi tác, khiến người ta cảm nhận tác dụng của rượu nhanh hơn và say hoặc lâng lâng lâu hơn. Người lớn tuổi cũng có nhiều khả năng mắc các bệnh làm suy giảm khả năng phân giải rượu của gan, bao gồm bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa hay xơ gan…

Bác sĩ Monnig cho biết, khi quá trình chuyển hóa rượu chậm lại do mất cơ và thay đổi chức năng gan, người ta có thể cảm nhận tác dụng của rượu sớm hơn và mạnh hơn so với khi còn trẻ, và nồng độ cồn trong máu có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.

Bác sĩ Monnig cho biết thêm, người lớn tuổi thường dùng nhiều thuốc hơn người trẻ tuổi, và một số loại thuốc có thể tương tác với rượu và làm trầm trọng thêm tình trạng suy giảm khả năng điều khiển phương tiện. Các loại thuốc khác có thể gây ra tương tác nghiêm trọng với rượu ở người lớn tuổi bao gồm một số loại barbiturat, benzodiazepine, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống co giật và thuốc huyết áp.

TS. Leasure nói thêm rằng người lớn tuổi cũng không nhạy cảm với cơn khát tốt bằng người trẻ, vì vậy họ có thể uống ít nước hơn và do đó bị mất nước nhiều hơn sau khi uống rượu, dẫn đến đau đầu và mệt mỏi. Chất lượng giấc ngủ cũng thường giảm sút theo tuổi tác và rượu có thể làm cho giấc ngủ tệ hơn. Sự kết hợp của cả hai có thể khiến người ta càng mệt mỏi hơn.

TS. Leisure cho biết thêm rằng, các nghiên cứu cho thấy ngay cả một lượng nhỏ rượu cũng có thể không an toàn. TS. Leisure cho rằng, sau tuổi 40, mỗi người nên biết cách quản lý lượng rượu uống vào, bởi, nếu không quản lý tốt, họ sẽ phải trả giá.

Khuyến nghị giới hạn liều lượng tiêu thụ rượu cho cả hai giới từ lâu đã được quan tâm. Khuyến nghị đưa ra: một ly mỗi ngày cho phụ nữ, hai ly cho nam giới. Tuy nhiên, thời gian gần đây, các chuyên gia y tế đã xem xét lại khuyến nghị này, đặc biệt là với nam giới, dựa trên những nguy hại mà rượu có thể mang lại.

Theo đó, các chuyên gia đã đề xuất hạ giới hạn cho nam giới xuống còn một ly mỗi ngày, tương đương mức giới hạn được khuyến nghị cho phụ nữ. Đề xuất này được nêu trong một dự thảo khuyến nghi, ghi rằng, “Ngay cả việc uống rượu ở mức độ vừa phải cũng có thể tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe. Ví dụ, nguy cơ mắc một số loại ung thư tăng lên ngay cả khi uống ít hơn một ly rượu tiêu chuẩn mỗi ngày, bất kể loại rượu nào được tiêu thụ.” Thế nhưng, những giới hạn được thiết lập từ lâu đã bị bãi bỏ. Trả lời câu hỏi về việc loại bỏ các giới hạn, người phát ngôn của Bộ Y tế và An sinh xã hội Hoa Kỳ, ông Andrew Nixon trả lời rằng, các hướng dẫn về chế độ ăn uống được dựa trên đánh giá khoa học nghiêm ngặt và sự giám sát độc lập. Điều này càng làm dấy lên những tranh luận trái chiều từ các chuyên gia y tế. Các cuộc tranh luận về lợi ích và rủi ro của việc uống rượu – bao gồm cả uống rượu điều độ, càng trở nên sôi nổi hơn.

Lâu nay, ngành công nghệ rượu bia cũng đồng tình với giới hạn nồng độ cồn cho cả hai giới. Các khuyến nghị an toàn luôn được nhắc tới trong các chương trình quảng bá rượu bia. Phó Chủ tịch cao cấp phụ trách về khoa học và nghiên cứu của Hội đồng Rượu mạnh Hoa Kỳ – bà Amanda Berger, cho biết: “Quan điểm lâu nay của ngành rượu mạnh là định nghĩa về uống rượu điều độ rất hữu ích cho người tiêu dùng, và hướng dẫn này không nên thay đổi trừ khi có bằng chứng khoa học thuyết phục để làm như vậy.” Bà dẫn chứng một báo cáo về việc uống rượu do Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Hoa Kỳ (NASEM) ủy nhiệm thực hiện, rằng "mức tiêu thụ rượu vừa phải là một ly mỗi ngày đối với phụ nữ và hai ly mỗi ngày đối với nam giới".

Tuy nhiên, nghiên cứu của NASEM không phải là nghiên cứu duy nhất liên quan đến rượu được sử dụng để làm cơ sở cho các hướng dẫn về chế độ ăn uống. Báo cáo đó kết luận rằng uống rượu điều độ có liên quan đến tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân và tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn so với người không bao giờ uống rượu. Nhưng, uống rượu cũng liên quan đến nguy cơ mắc ung thư vú ở phụ nữ cao hơn. Báo cáo dựa trên các nghiên cứu từ khắp thế giới.

Tiến sĩ Ned Calonge, một nhà dịch tễ học tại Trung tâm Y tế Anschutz thuộc Đại học Colorado, người đứng đầu hội đồng NASEM về rượu, cho biết các hướng dẫn mới chỉ đơn giản khuyên nam giới và phụ nữ nên uống ít hơn là phù hợp với các phát hiện trong báo cáo.

Nhưng một báo cáo khác của chính phủ Hoa Kỳ, được gọi là báo cáo về lượng rượu tiêu thụ và sức khỏe, đã kết luận rằng nguy cơ tử vong bắt đầu tăng lên ngay cả khi chỉ uống một ly mỗi ngày, đối với cả nam và nữ. Trong bài phát biểu tại cuộc họp báo giới thiệu các hướng dẫn dinh dưỡng mới, Tiến sĩ Mehmet Oz - người đứng đầu Trung tâm Dịch vụ Medicare và Medicaid Hoa Kỳ, cho biết: "Đã có một xu hướng chung là không còn khuyến khích nam giới uống hai ly và nữ giới uống một ly nữa, vì chưa bao giờ có dữ liệu đáng tin cậy nào để chứng minh lượng rượu tiêu thụ đó là hợp lý."

Vào những năm 1980, hướng dẫn về chế độ ăn uống cho phép tất cả người lớn có thể uống từ một đến hai ly rượu mỗi ngày, trừ phụ nữ mang thai. Các khuyến nghị riêng biệt cho nam và nữ, được đưa ra vào năm 1990, dựa trên thực tế rằng nam và nữ có sự khác biệt về mặt sinh học. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng quan điểm đàn ông có thể uống nhiều rượu hơn chưa bao giờ dựa trên bằng chứng khoa học và có thể một phần bị ảnh hưởng bởi thái độ gia trưởng truyền thống.

Sự khác biệt về sinh học là có thật: Trung bình nam giới cao hơn và nặng hơn nữ giới, và nữ giới chuyển hóa rượu khác nhau vì họ có tỷ lệ mỡ cơ thể cao hơn (rượu tan trong nước) và nồng độ enzyme gan thấp hơn, loại enzyme chịu trách nhiệm chuyển hóa rượu. Nhưng các nhà khoa học cho biết, nam giới có nhiều khả năng tham gia vào các hành vi mạo hiểm hơn khi uống rượu, và họ có tỷ lệ mắc các thói quen như hút thuốc cao hơn, những thói quen này làm tăng thêm tác hại của rượu.

“Nồng độ cồn trong máu phụ thuộc vào thể trạng của mỗi người,” - Tiến sĩ Jürgen Rehm - nhà khoa học cấp cao tại Trung tâm Nghiện và Sức khỏe Tâm thần ở Toronto và là tác giả của nghiên cứu về lượng cồn tiêu thụ, cho biết. Nhưng ông nói rằng chỉ số đó "chủ yếu đóng vai trò trong các sự kiện cấp tính, như tai nạn giao thông, và còn có các quá trình và con đường khác về cách rượu ảnh hưởng đến tỷ lệ tử vong". Tuy nhiên, “Ngay cả khi chỉ uống một ly mỗi ngày, nguy cơ cũng nhỏ, nhưng nó sẽ tích lũy dần”, ông nói thêm.

Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng ngay cả ở mức độ uống rượu thấp hơn, nam giới cũng có nhiều khả năng lái xe trong tình trạng say xỉn, gây bạo lực hoặc gặp phải các tai nạn đuối nước và té ngã. Tiến sĩ Tim Naimi - Giám đốc Viện Nghiên cứu Lạm dụng Chất gây nghiện Canada và là một trong những tác giả của báo cáo về rượu, cho biết, nam giới chiếm khoảng ba phần tư số ca tử vong do rượu ở Hoa Kỳ và Canada, và họ chịu trách nhiệm cho phần lớn các "tác hại gián tiếp". Số liệu quốc gia Mỹ cho thấy, số lượt khám cấp cứu do các vấn đề liên quan đến rượu ở nam giới gần gấp ba lần so với nữ giới, với trung bình gần bốn triệu lượt khám mỗi năm trong năm 2021 và 2022. Con số này ở nữ giới là 1,37 triệu lượt khám cấp cứu.

Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Rehm và các đồng nghiệp, ở nam giới, nguy cơ tử vong do các nguyên nhân liên quan đến rượu bắt đầu vượt quá 1/1.000 khi uống từ 6 ly rưỡi mỗi tuần. Ở phụ nữ, ngưỡng này cũng tương tự, khoảng hơn 7 ly mỗi tuần. Với lượng tiêu thụ 8,5 ly rưỡi mỗi tuần, nguy cơ mắc bệnh vượt quá 1/100 đối với cả nam và nữ. Ngay cả ở mức độ sử dụng thấp, với cùng mức độ sử dụng, nam giới có nguy cơ gặp các tác hại sức khỏe do sử dụng rượu tương đương với phụ nữ.

Ví dụ, rượu là nguyên nhân gây ra 8% số ca tử vong do ung thư vú và gần một nửa số ca tử vong ở nam giới mắc ung thư thực quản. Còn theo Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (HHS), nếu tất cả người trưởng thành ở Mỹ chỉ uống dưới một ly rượu mỗi ngày, thì có thể ngăn ngừa được khoảng 17.000 ca tử vong do ung thư liên quan đến rượu.

Chính vì thế, Tiến sĩ Marion Nestle - một chuyên gia dinh dưỡng nghiên cứu về chính sách thực phẩm, cho rằng, nếu đã có khuyến nghị giới hạn thì nên nói điều đó với cộng đồng. “Nếu nghiên cứu cho thấy giới hạn hợp lý là ít hơn một ly mỗi ngày, thì họ nên nói rõ điều đó - ít hơn một ly mỗi ngày, ba đến bốn ly mỗi tuần và đó là lời khuyên rất đơn giản.”