Căng thẳng tâm lý có thể ảnh hưởng đến đường tiết niệu dưới?

Theo nhiều nghiên cứu hiện tại, các triệu chứng ở đường tiết niệu dưới còn có thể bị ảnh hưởng bởi tâm lý

Sức khỏe tâm thần và triệu chứng tiết niệu có liên quan

Các triệu chứng đường tiết niệu dưới (LUTS) bao gồm nhiều biểu hiện liên quan đến bàng quang, niệu đạo và tuyến tiền liệt như tiểu gấp, tiểu nhiều lần, tiểu đêm, tiểu không tự chủ hoặc khó tiểu. Đây là nhóm triệu chứng khá phổ biến ở người trưởng thành.

Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu ghi nhận LUTS thường xuất hiện cùng các vấn đề sức khỏe tâm thần, đặc biệt là lo âu và trầm cảm. Một thống kê dựa trên 77 nghiên cứu cho thấy trầm cảm có liên quan đến nguy cơ xuất hiện LUTS cao hơn. Một số phân tích khác cũng ghi nhận người có LUTS có khả năng gặp các triệu chứng lo âu đáng kể về mặt lâm sàng cao hơn.

Tuy nhiên, những kết quả này không đồng nghĩa lo âu hoặc trầm cảm chắc chắn là nguyên nhân gây ra rối loạn tiểu tiện. Phần lớn nghiên cứu hiện nay mới cho thấy mối liên hệ, trong khi bằng chứng để khẳng định quan hệ nhân quả vẫn còn hạn chế.

Khi căng thẳng tác động đến bàng quang

Căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ thống trong cơ thể, trong đó có hệ thần kinh và các cơ chế điều hòa phản ứng với stress. Một trong những con đường được quan tâm là trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận (HPA), vốn đóng vai trò quan trọng trong phản ứng của cơ thể trước căng thẳng.

Các nghiên cứu trên động vật cho thấy stress kéo dài có thể làm thay đổi độ nhạy của bàng quang, ảnh hưởng đến hoạt động tiểu tiện và các phản ứng viêm. Một số mô hình thực nghiệm cũng ghi nhận động vật chịu stress có xu hướng đi tiểu thường xuyên hơn hoặc phản ứng mạnh hơn khi bàng quang bị căng.

Ở người, cơ chế này phức tạp hơn và chưa được làm rõ hoàn toàn. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự thay đổi hoạt động của hệ thần kinh tự chủ và quá trình xử lý tín hiệu cảm giác có thể là một phần lý giải cho mối liên hệ giữa tâm lý và chức năng bàng quang.

Hormone serotonin cũng được quan tâm vì chất dẫn truyền thần kinh này tham gia điều hòa tâm trạng, cảm giác nội tạng, cảm giác đau, hoạt động tiêu hóa và chức năng bàng quang. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định những thay đổi serotonin có nguồn gốc từ đường ruột hoặc hệ vi sinh vật đường ruột trực tiếp gây ra các triệu chứng bàng quang ở người.

Lo âu, trầm cảm có thể làm triệu chứng nặng hơn

Mối liên hệ giữa sức khỏe tâm thần và bàng quang đặc biệt được ghi nhận ở người mắc bàng quang hoạt động quá mức (OAB). Một số nghiên cứu cho thấy người có mức độ lo âu cao thường gặp các triệu chứng OAB và tiểu không tự chủ nghiêm trọng hơn. Họ cũng có xu hướng cảm thấy khó chịu nhiều hơn, chất lượng cuộc sống thấp hơn và gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt xã hội.

Trầm cảm cũng liên quan đến nhiều biểu hiện tiết niệu như OAB, tiểu đêm, tiểu không tự chủ và rối loạn chức năng tiểu tiện. Một số nghiên cứu theo dõi trong thời gian dài cho thấy triệu chứng tâm lý có thể xuất hiện trước khi LUTS phát triển hoặc trở nên nghiêm trọng hơn. Ngược lại, các triệu chứng tiết niệu kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng.

Những "tác dụng phụ" của việc stress, căng thẳng quá lâu không chỉ ảnh hưởng tới hệ thần kinh

Những bệnh lý liên quan đến sang chấn và stress như rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), cũng được ghi nhận ở một số người mắc OAB hoặc hội chứng đau bàng quang/viêm bàng quang kẽ (IC/BPS).

Bên cạnh tác động sinh học, chính các triệu chứng tiết niệu cũng có thể tạo thêm áp lực tâm lý. Lo lắng về tình trạng són tiểu, phải thường xuyên tìm nhà vệ sinh, mất ngủ do tiểu đêm hoặc e ngại khi tham gia các hoạt động xã hội có thể khiến người bệnh thu mình, giảm chất lượng cuộc sống và gia tăng căng thẳng.

Điều trị cần quan tâm cả thể chất lẫn tâm trạng

Các chuyên gia cho rằng triệu chứng đường tiết niệu dưới thường là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và xã hội. Vì vậy, khi người bệnh đồng thời có triệu chứng tiết niệu và dấu hiệu lo âu, trầm cảm hoặc căng thẳng kéo dài, việc đánh giá cả hai khía cạnh có thể giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn.

Với OAB và một số dạng tiểu không tự chủ, các biện pháp như luyện tập bàng quang, luyện cơ sàn chậu và điều chỉnh lối sống thường được ưu tiên. Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) cũng đang được nghiên cứu như một phương pháp hỗ trợ, giúp người bệnh nhận diện và điều chỉnh những suy nghĩ, hành vi có thể làm gia tăng sự chú ý hoặc lo lắng về triệu chứng.

Một số phương pháp như chánh niệm, yoga và các kỹ thuật giảm stress cũng cho thấy tín hiệu tích cực trong những nghiên cứu ban đầu, nhưng vẫn cần thêm bằng chứng để xác định hiệu quả.

Việc sử dụng thuốc điều trị các vấn đề tâm lý cũng cần được cân nhắc. Một số thuốc chống trầm cảm, trong đó có nhóm SSRI, được ghi nhận trong một số nghiên cứu có thể liên quan đến tiểu gấp, tiểu đêm hoặc tiểu không tự chủ. Do đó, khi xuất hiện hoặc thay đổi triệu chứng tiết niệu sau khi dùng thuốc, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự ý ngừng điều trị.

Nhìn chung, mối quan hệ giữa tâm lý và chức năng bàng quang vẫn cần được nghiên cứu thêm. Tuy nhiên, những bằng chứng hiện có cho thấy sức khỏe tâm thần không nên bị bỏ qua khi đánh giá các triệu chứng đường tiết niệu dưới, đặc biệt ở những trường hợp triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

 

Vì sao bạn dễ khóc hơn khi căng thẳng?

Vì sao căng thẳng kéo dài khiến bạn hay quên?

Vì sao chúng ta thèm đồ ăn khi buồn hoặc căng thẳng?

8 tác nhân âm thầm gây căng thẳng trong cuộc sống hằng ngày