Nội tiết tố thay đổi như thế nào khi con người già đi?

Nội tiết tố thay đổi theo từng giai đoạn cuộc đời

Một số hormone liên quan đến chuyển hóa biến đổi theo tuổi. Trong đó, leptin (hormone tạo cảm giác no) và ghrelin (hormone kích thích cảm giác đói) là những ví dụ điển hình, có thể làm thay đổi cảm giác thèm ăn, từ đó tác động gián tiếp đến cân nặng và hành vi ăn uống theo thời gian.

Bên cạnh các hormone tham gia vào quá trình chuyển hóa, hệ nội tiết còn bao gồm nhiều hormone khác cũng biến đổi theo từng giai đoạn của cuộc đời. Dưới đây là những thay đổi nội tiết thường gặp theo độ tuổi, tập trung vào các hormone có ảnh hưởng rõ rệt và phổ biến. Tuy nhiên, mức độ cũng như thời điểm các hormone này thay đổi có thể khác nhau ở mỗi người, phụ thuộc vào giới tính, yếu tố di truyền, lối sống và tình trạng sức khỏe tổng thể.

Trước tuổi 20

Ở nam giới, testosterone (hormone sinh dục nam, giúp phát triển cơ bắp, tăng mật độ xương và duy trì chức năng sinh lý) thường đạt mức cao nhất vào giai đoạn cuối tuổi thiếu niên đến đầu tuổi 20.

Ở nữ giới, estrogen (hormone sinh dục nữ, điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, bảo vệ xương, da và hệ tim mạch) cũng đạt đỉnh trong độ tuổi này.

Riêng melatonin (hormone điều hòa nhịp sinh học và giấc ngủ) có nồng độ cao nhất ở trẻ nhỏ, sau đó giảm dần theo tuổi, góp phần lý giải vì sao người lớn tuổi thường ngủ kém hơn trẻ em.

Tuổi 30

Từ tuổi 30, nồng độ testosterone ở nam giới bắt đầu giảm, trung bình khoảng 1-3% mỗi năm, rõ hơn trong giai đoạn 35-40 tuổi. Sự suy giảm này có thể gây ra những thay đổi nhẹ như giảm khối lượng cơ, tăng mỡ cơ thể hoặc giảm ham muốn tình dục, nhưng thường chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hằng ngày.

Ở nữ giới, estrogen và progesterone (hormone điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình mang thai) cũng giảm dần từ tuổi 30. Tuy nhiên, các thay đổi rõ rệt thường chỉ xuất hiện khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh.

Tuổi 40

Từ giữa đến cuối tuổi 40, nhiều phụ nữ bắt đầu trải qua giai đoạn tiền mãn kinh. Nồng độ estrogen và progesterone dao động có thể gây rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa...

Cùng thời điểm này, melatonin tiếp tục suy giảm ở cả nam và nữ, làm tăng nguy cơ mất ngủ. Ở nam giới, testosterone vẫn tiếp tục giảm nhưng thường diễn ra chậm.

Tuổi 50

Sau tuổi 50, đặc biệt là sau mãn kinh, nồng độ estrogen ở phụ nữ giảm mạnh, có thể giảm khoảng một nửa so với trước đó. Sự suy giảm này ảnh hưởng đến khối lượng cơ, gây mệt mỏi, thay đổi tâm trạng và cân nặng.

Estrogen còn có vai trò chống viêm và bảo vệ xương. Khi hormone này suy giảm, nguy cơ đau khớp, loãng xương và tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp tăng lên. Những yếu tố này góp phần làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch, hội chứng chuyển hóa và đái tháo đường type 2.

Sau 60 tuổi

Ở nam giới, từ khoảng 60 tuổi, tốc độ suy giảm testosterone có thể nhanh hơn, thường được gọi là mãn dục nam. Hệ quả là giảm khối lượng và sức mạnh cơ bắp, giảm mật độ xương, tăng mỡ bụng, kèm theo nguy cơ mất thăng bằng, té ngã và mắc các bệnh mạn tính như béo phì và đái tháo đường.

Quá trình lão hóa cũng ảnh hưởng đến cortisol (hormone liên quan đến phản ứng căng thẳng của cơ thể). Nồng độ cortisol có thể tăng nhẹ hoặc dao động không ổn định, làm gia tăng phản ứng viêm và nguy cơ mắc các bệnh mạn tính.

Cần làm gì khi nội tiết thay đổi theo tuổi?

Dù nồng độ hormone thay đổi là quy luật tự nhiên của quá trình lão hóa, con người vẫn có thể chủ động hạn chế tác động bất lợi thông qua lối sống và sinh hoạt hằng ngày.

Trước hết, cần chú ý sớm đến các tín hiệu của cơ thể. Những biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, tăng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, đau khớp dai dẳng, giảm ham muốn tình dục, rối loạn giấc ngủ hoặc tâm trạng buồn bã, lo âu kéo dài là các dấu hiệu cho thấy nội tiết có thể đang biến đổi bất thường. Khi gặp những triệu chứng này, người dân nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn và theo dõi kịp thời.

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ nội tiết. Cơ thể cần carbohydrate phức hợp để duy trì năng lượng ổn định, có thể tìm thấy trong gạo lứt, yến mạch, khoai lang, các loại đậu. Chất béo lành mạnh và cholesterol “tốt” cũng cần thiết cho quá trình tổng hợp hormone, có nhiều trong cá béo (cá hồi, cá thu), trứng, quả bơ, các loại hạt và dầu olive. Ngoài ra, rau xanh, trái cây giàu chất chống oxy hóa và thực phẩm có tính chống viêm giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với quá trình lão hóa. So với các chế độ ăn kiêng quá khắt khe, ăn uống cân bằng và đa dạng mang lại lợi ích lâu dài hơn cho sức khỏe nội tiết.

Song song đó, cần hạn chế tiếp xúc với các hóa chất gây rối loạn nội tiết trong môi trường sống. Một ví dụ điển hình là BPA (Bisphenol A) - chất thường có trong nhựa cứng dùng làm chai nước, hộp đựng thực phẩm hoặc lớp lót lon kim loại. BPA có thể xâm nhập vào thực phẩm, ảnh hưởng đến hoạt động hormone trong cơ thể. Người dân nên ưu tiên sử dụng đồ đựng bằng thủy tinh, sứ, thép không gỉ; hạn chế hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa; đồng thời cẩn trọng với thuốc trừ sâu, mỹ phẩm và chất tẩy rửa chứa thành phần gây rối loạn nội tiết.

Kiểm soát căng thẳng cũng là yếu tố then chốt, đặc biệt khi hormone cortisol có xu hướng tăng theo tuổi. Các biện pháp như hít thở sâu, thiền... có thể giúp cơ thể cải thiện sức khỏe tinh thần.

Cuối cùng, bên cạnh các hoạt động như đi bộ nhanh, đạp xe hay bơi lội, việc duy trì tập luyện sức mạnh với tạ nhẹ, dây kháng lực giúp hạn chế mất cơ, bảo vệ xương và giảm nguy cơ loãng xương khi về già. Đây là nền tảng quan trọng để thích ứng với những thay đổi nội tiết theo tuổi một cách lành mạnh.

 

Vi nhựa và hormone: Mối liên hệ đáng lo ngại từ những vật dụng quen thuộc

Tìm hiểu chung về loại hormone gây tăng huyết áp, tim đập nhanh

Mối liên hệ giữa hormone và sức khoẻ tâm thần

Cách kích hoạt hormone GLP-1 hỗ trợ giảm cân tự nhiên