Bài học sức bền từ loài ngựa

Nhiều người tham gia cuộc đua Man Versus Horse Marathon để so sánh sức bền với loài ngựa

Con người học được gì khi đua với ngựa?

Mùa hè năm 1980, tại quán rượu của khách sạn Neuadd Arms ở thị trấn Llanwrtyd Wells, xứ Wales của Vương quốc Anh, ông chủ quán tình cờ nghe 2 vị khách tranh luận sau vài cốc bia: Ai sẽ đi được quãng đường dài qua địa hình đồi núi nhanh hơn, người hay ngựa?

Bị cuốn hút bởi câu hỏi giả định này, người pha chế tên Gordon Green đã quyết định tổ chức một cuộc đua dài 22 dặm (khoảng 35km), lấy tên là Man Versus Horse Marathon. Kể từ đó, sự kiện này vẫn được tổ chức vào tháng 6 hàng năm.

Câu trả lời, xét trong những điều kiện mà Green đặt ra khá rõ ràng: Ngựa nhanh hơn. Trong suốt lịch sử giải, con người chỉ thắng đúng 2 lần. Lần đầu là năm 2004, khi vận động viên Huw Lobb về đích trước chú ngựa Kay Bee Jay với cách biệt hơn 2 phút. Lobb không phải tay mơ: Ông từng là vận động viên chạy việt dã xuất sắc và hoàn thành giải chạy marathon trong 2 giờ 14 phút.  

Chiến thắng của Lobb diễn ra vào một ngày nắng nóng, cũng giống như chiến thắng tiếp theo của Florian Holzinger năm 2007. Chi tiết quan trọng này được đăng trong nghiên cứu trên tạp chí Sinh lý học Thực nghiệm (Experimental Physiology). 2 nhà khoa học Lewis Halsey (từ Đại học Roehampton, Anh) và Caleb Bryce (từ Quỹ Bảo tồn Động vật ăn thịt Botswana) đã tổng hợp dữ liệu lịch sử từ 3 cuộc đua sức bền giữa người và ngựa, nhằm kiểm nghiệm giả thuyết rằng con người có khả năng thích nghi đặc biệt với việc chạy đường dài trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Giả thuyết này xuất hiện từ thập niên 1980 và được chú ý rộng rãi sau khi nhà nhân chủng học Daniel Lieberman (từ Đại học Harvard, Mỹ) và nhà sinh học Dennis Bramble (từ Đại học Utah, Mỹ) công bố bài báo trên tạp chí Nature năm 2004. Giả thuyết cho rằng việc chạy bộ đã “định hình đáng kể quá trình tiến hóa của loài người”.

Theo đó, các nhà khoa học cho rằng khả năng duy trì tốc độ chạy vừa phải ngay cả trong ngày nóng giúp tổ tiên chúng ta có thể đuổi con mồi (như linh dương) đến kiệt sức, hoặc chiếm ưu thế trong cuộc cạnh tranh giành xác động vật từ các loài săn mồi lớn khác.

Ngoài những đặc điểm giải phẫu phù hợp với việc chạy bộ như gân chân có tính đàn hồi cao, hay xương gót lớn giúp hấp thụ lực, con người còn tiêu biến gần hết lông và phát triển khả năng tiết mồ hôi mạnh mẽ, nhờ đó giúp tản nhiệt nhanh hơn.

Sức mạnh nằm ở bộ não

Không phải ai cũng đồng ý với thuyết “sinh ra để chạy”. Halsey và Bryce hoài nghi về năng lực được cho là có thể chạy tốt trong điều kiện trời nóng của loài người, lưu ý rằng nhiều loài khác (trong đó có ngựa và chó) có thể vượt trội hơn hẳn con người về khả năng chạy đường dài, đồng thời có hệ tim mạch ấn tượng hơn nhiều.

Theo 2 tác giả, “siêu năng lực” thực sự của con người nằm ở bộ não. Khác với những vận động viên sức bền chịu nhiệt hàng đầu trong thế giới động vật, con người sử dụng trí tuệ vượt trội để khai thác tối đa khả năng sức bền ở mức vừa phải của mình.

Lợi thế rất nhỏ mà tổ tiên chúng ta có được khi săn mồi vào thời điểm nóng nhất trong ngày chỉ phát huy khi đi kèm khả năng phán đoán đường đi của con mồi và giao tiếp tinh vi khi hợp tác theo nhóm.

 

Nếu từng xem các giải đua ngựa trên thế giới, bạn có thể thắc mắc tại sao mồ hôi của ngựa đặc và sủi bọt. Ngoài chất điện giải, mồ hôi ngựa còn chứa latherin, một loại protein giống như chất tẩy rửa giúp vận chuyển mồ hôi từ da lên bề mặt lông. Latherin gây ra hiện tượng sủi bọt mồ hôi ở những nơi tiếp xúc, thường là nơi yên cương cọ xát vào lông.